Sterrenkijkavond met een groene laser

Wie ooit een publieksavond van een sterrenwacht heeft meegemaakt, heeft het gezien: de gids zet een groene laser aan en er verschijnt een lichtstraal die tot aan de sterren lijkt te reiken. In één beweging weet iedereen waar hij moet kijken. In dit artikel leest u hoe u zelf een sterrenkijkavond met een groene laser organiseert, wat u kunt tonen en welke veiligheidsregels er gelden.

Waarom groen?

Dat de straal zichtbaar is, komt door verstrooiing: een klein deel van het laserlicht weerkaatst op stofdeeltjes en waterdruppels in de lucht. Het menselijk oog is het gevoeligst voor groen, zodat dat strooilicht bij groen veel beter te zien is dan bij rood of violet. In vochtige lucht is de straal nog duidelijker. Daarom is groen de standaard in de sterrenkunde.

Bij een groene ACE laser van 5–50 mW, zoals de AG-1, is de straal in het donker zichtbaar. Bij een Pro-model van 50–500 mW, zoals de AGP-3 Pro, is hij duidelijk zichtbaar, wat handig is bij grotere groepen of meer lichtvervuiling.

Voorbereiding

Kies de juiste plek

Zoek een plek met zo weinig mogelijk kunstlicht, een vrij zicht op de hemel en geen verkeer in de buurt. Ga na of er in de omgeving een luchthaven of vliegveld ligt: daar gebruikt u geen laser.

Bereid uw route langs de hemel voor

Kies vooraf een handvol objecten die u wil tonen en zet ze in een logische volgorde. Een sterrenkaart of planetariumapp helpt om te weten wat er op dat uur boven de horizon staat.

Uitrusting

Een groene laser, opgeladen of met verse AAA-batterijen.
Bij een Pro: een reserve 18650-accu of reserve 16340-accu.
Een rode zaklamp om uw notities te lezen zonder uw nachtzicht te verliezen.
Warme kleding: een heldere nacht is vaak een koude nacht.

Techniek: zo wijst u aan

Laat iedereen eerst wennen aan het donker. Na een kwartier ziet u veel meer sterren.
Kijk rond voordat u de laser aanzet. Ziet of hoort u een vliegtuig, helikopter of drone? Wacht tot het luchtruim vrij is.
Houd de laser boven ooghoogte en richt naar de hemel, nooit horizontaal over de groep.
Begin bij een helder herkenningspunt en "wandel" met de straal naar het zwakkere object.
Kort aan, kort uit. Een paar seconden per object volstaat.
Laat de laser niet rondgaan. Eén persoon bedient de laser; de groep kijkt.

Wat kunt u tonen?

Sterrenbeelden en asterismen

De Grote Beer en zijn steelpan, Cassiopeia met haar W-vorm, Orion in de winter of de Zomerdriehoek: met een laser trekt u de lijnen tussen de sterren zodat iedereen de figuur herkent.

De Poolster vinden

Een klassieker: volg met de straal de twee achterste sterren van de steelpan van de Grote Beer en verleng die lijn ongeveer vijf keer. Daar staat de Poolster, het vaste punt waar de hemel omheen lijkt te draaien.

Planeten

Een "ster" die niet twinkelt, is vaak een planeet. Wijs ze aan en vertel waarom ze langs dezelfde band aan de hemel bewegen.

De Melkweg

Op een echt donkere plek kunt u de band van de Melkweg aanwijzen en vertellen dat we vanuit de rand van ons eigen sterrenstelsel naar binnen kijken.

Welke laser kiest u?

Situatie	Model
Persoonlijk gebruik of een kleine groep op een donkere plek	AG-1: groen 5–50 mW op AAA
Publieksavonden, grotere groepen, meer omgevingslicht	AGP-3 Pro: groen 50–500 mW, veiligheidssleutels
Gidsen die licht willen reizen	AGP-2 Pro Mini: groen 50–500 mW in 12 cm

Meer over de keuze leest u op laserpen voor sterren kijken.

Veiligheid: het luchtruim gaat voor

De belangrijkste regel bij sterrenkunde met een laser: richt nooit op of in de buurt van vliegtuigen. Een laserstraal reikt veel verder dan u denkt en kan een piloot verblinden, ook op grote hoogte. Daarom:

Gebruik geen laser in de buurt van luchthavens of vliegvelden.
Kijk en luister voordat u de laser aanzet, en schakel hem meteen uit als er een vliegtuig, helikopter of drone nadert.
Richt nooit op personen, dieren of voertuigen, en houd de straal weg van ramen en water.
Kinderen in de groep bedienen de laser niet zelf.
Draag bij langer gebruik een laserveiligheidsbril voor 532 nm; zie laserveiligheidsbril kiezen.

Acelasers.be verkoopt aan consumenten vanaf 18 jaar en aan bedrijven, verenigingen inbegrepen. Als koper bent u zelf verantwoordelijk om de regels na te leven die op uw locatie gelden. Alle regels vindt u op veilig gebruik van laserpointers.

Laser en telescoop samen

Een laser vervangt geen telescoop of verrekijker, maar vult ze aan. Met de laser toont u de groep waar een object staat; daarna laat de telescoop het detail zien. Zo begrijpen deelnemers niet alleen wat ze zien, maar ook waar het staat, en kunnen ze het later zelf terugvinden. Richt de laser nooit in het oculair of de opening van een telescoop, en laat niemand door een telescoop kijken terwijl de laser in dezelfde richting aan staat.

Na afloop

Schakel de laser uit en berg hem op; bewaar bij een Pro de veiligheidssleutels apart. Laad de accu op voor de volgende avond, zodat u niet halverwege een rondleiding zonder stroom valt.

Tot slot

Een groene laser maakt een sterrenkijkavond toegankelijker: in plaats van vage aanwijzingen ziet iedereen meteen waar het over gaat. Met een goede voorbereiding, een rustige techniek en respect voor het luchtruim wordt het een avond die uw deelnemers niet snel vergeten. Bekijk de krachtige groene laserpennen om de laser te vinden die bij uw avonden past.